Loài sâu

2. Nhận diện sâu bướm – ngài

Lưu ý: rất nhiều sên trần giống sâu bướm-ngài, cách nhận diện dễ nhất là quan sát chân của chúng, sên không chân, còn sâu bướm-ngài có chân.

Trong khi sâu bọ cánh cứng có đến 4 dạng hình, thì sâu bướm-ngài chỉ có 1 dạng duy nhất nhưng có hàng ngàn kiểu hình khác nhau. Sở dĩ như vậy vì sâu bướm-ngài là dạng sâu “hiện”, chúng thường phơi mình giữa không gian trống đầy kẻ thù nên phải phát triển các kiểu hình khác nhau để ngụy trang, hoặc giả trang, cảnh cáo, hù dọa kẻ săn mồi. Cũng bởi vậy, phân biệt sâu bướm-ngài với các nhóm sâu khác thì dễ, nhưng để nhận diện chi tiết từng loài hầu như không thể.

Chúng ta thường gọi chung là “sâu bướm-ngài”, dễ gợi ý niệm về một cặp song hành bướm và ngài, tuy nhiên số loài bướm rất là nhỏ so với số loài ngài. Dù vậy bướm lại nổi danh hơn, vì chúng ta dễ gặp hơn: hầu hết bướm xuất hiện ban ngày còn ngài lại xuất hiện vào ban đêm. Và các loài bướm thường có kích thước lớn, màu sắc sặc sỡ còn ngài thường tối màu, nhiều loài còn nhỏ dưới 1cm.

Phân biệt bướm và ngài chủ yếu bởi những điểm trên, nhưng chúng ta còn có thể đi sâu hơn bằng cách quan sát râu: râu bướm phình to ở cuối râu, còn râu ngài rất đa dạng (râu thẳng sợi chỉ, râu hình lược, râu hình lược kép,…). Bướm có miệng dạng vòi thường cuộn lại thành vòng ở gốc miệng, còn hầu hết ngài không có miệng (cũng không ăn gì cả). Đấy là bướm-ngài trưởng thành, còn nhận diện sâu bướm-ngài, ngoại trừ một số loài đặc biệt, như sâu róm, sâu đo, sâu sừng,… (thuộc về ngài) và sâu chanh, sâu sên,…(thuộc về bướm) có thể nhận diện bởi có những đặc điểm riêng cụ thể. Còn lại hoàn toàn không có cách phân biệt.

Tuy nói là vậy, nhưng vì số loài bướm ít hơn số loài ngài, nếu chúng ta am hiểu về bướm (vì ít hơn nên dễ hiểu hơn) thì chúng ta vẫn dễ loại suy ra ngài. Bởi vậy trong những ảnh về sâu bướm-ngài, mọi người nên giành nhiều thời gian hơn cho sâu bướm (từ hình 10 đến hình 19). Nhận diện các loài sâu bướm-ngài thì khó khăn như vậy, nhưng để phân biệt chúng với nhóm sâu khác chỉ cần biết 3 điểm sau:

  • Có 5 đến 8 cặp chân. Trong đó 3 cặp chân ở ngực và 2-5 cặp chân ở bụng, riêng cặp chân mông luôn luôn có (nếu số chân nhiều hơn hay ít hơn thì không phải sâu bướm-ngài).
  • Có khả năng nhả tơ.
  • Trước trán có vết cắt hình chữ Y ngược.

3. Nhận diện sâu dòi:

Các loài sâu dòi đều là ấu trùng của một nhóm côn trùng duy nhất là ruồi. Nhóm sâu này thường có kích thước rất nhỏ, chỉ vài mm, nhưng cũng có loài trên 2cm. (Hình 29) .

Hình 29. Dòi. Cá thể này dài hơn 2cm. Lưu ý là đầu của chúng nhỏ hơn thân.
Hình 30. Một cá thể dòi điển hình.

Hầu hết sâu dòi có cơ thể trong suốt, hay trắng đục, phần đầu nhỏ, nhọn, phần thân dài, không chân, phình to ở gần cuối bụng (khiến chúng trông như một quả bí, hay quả cà tím biết cử động). (Hình 30)

Ở trên chúng ta có nói rằng nhiều loài sâu đục thân giống dòi, nhất là những cá thể dòi kích thước lớn. Nhưng ở sâu đục thân, phần ngực thường gồ lên, tách biệt hẳn với phần còn lại của cơ thể, còn ở dòi không có sự phân biệt nhiều giữa ngực và bụng. Hơn nữa dòi không chân, và di chuyển bằng cách uốn lượn thân mình, còn sâu đục thân (tuy nhiều loài cũng không chân) di chuyển bằng cách trườn, thường lấy lưng làm điểm tựa để co duỗi cơ thể tiến lên.

Một đặc điểm lớn của sâu dòi là chúng có môi trường sống cực kỳ đa dạng. Chúng ta có thể gặp sâu dòi ở khắp nơi, từ thức ăn chúng ta đến chất thải chúng ta, từ xác chết đang phân hủy đến cơ thể còn sống, từ thực vật đến động vật,… Chúng ta có thể sử dụng điều này để nhận diện sâu dòi.(Hình 31) Chẳng hạn dòi đục lá sẽ sống trong lá, dòi đục quả sống trong quả (phân biệt với sâu đục lá, quả của bướm-ngài), dòi ký sinh sống trong cơ thể vật chủ,…

Hình 31. Dòi ký sinh. Con rầy trong hình đang bị 2 cá thể dòi bám trên lưng.

Ý kiến của bạn

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *

Scroll to Top