Xanh đã từng viết một vài về việc so sánh “tài chính” của một vườn cafe và vườn dưỡng rừng https://www.xanhshop.com/loi-canh-tac/giau-co-ben-vung/ . Thấy có nhiều anh chị quan tâm đến quá trình tái sinh của mảnh dưỡng rừng, nên Xanh đã hỏi chuyện chủ rừng và mô tả lại quá trình “Dưỡng” như sau:
Đây là một khoảng đất (10ha) trong diện tích hơn 50hecta mà Hùng Daknong đang dưỡng rừng.
Năm 2013-2014 chủ đất cũ cào và đốt hết những gì có trên đất. Khu vực đó thuộc đỉnh đồi với góc chiếu mặt trời rộng, và là đồi đón gió Bắc (gió của đầu mùa khô ở vùng này). Sau đó họ có canh tác cây hoa màu và đến khoảng 2016 thì họ trồng cà phê độc canh.
Đến năm 2018, khi Hùng tiếp nhận thì mảnh đất gần như là đồi trọc. Cà phê vẫn có đó nhưng dặt dẹo, có rất ít cỏ và chỉ xuất hiện vào những tháng mưa. Năm này, Hùng cho một bạn mượn nhằm chăn thả đàn dê 14 con. Chỉ khoảng 3 tháng đàn dê không kiếm đủ thức ăn nên đã vượt rào sang vườn hàng xóm, sau đó thì giải tán.
Năm 2019 – 2020, lại cho người hàng xóm mượn 3ha phần đỉnh bằng phẳng, trồng chanh dây với điều kiện: không thuốc diệt cỏ, giữ cây tái sinh, cà phê. Sau khoảng 1 năm canh tác thì họ trả lại đất vì thua lỗ.
Mùa mưa 2021, thuê người cắt cỏ tuy nhiên vì không giữ được cây tái sinh nên thôi Hùng tự cắt. Khu vực ít cây tái sinh, Hùng gieo trồng đa dạng các loài cây. Vấn đề gặp phải đối với những cây/ hạt giống sau khi gieo/ trồng vào khu đồi đó, là bị các loài côn trùng và chuột cắn phá đến 70-80%. Và điều không lường được là cỏ tranh phát triển quá nhanh rồi lan rộng khắp đồi. Giai đoạn 2021- cuối 2023 cỏ tranh chiếm ưu thế, lại thêm vấn nạn mới là khi cây trồng đã cao ngang cổ người chuột vẫn cắn gốc.
2024 đến nay 2025, diện tích cỏ tranh đã bị thu hẹp khi cây tái sinh vươn lên, phủ bóng (như hình minh họa). Tuy nhiên những chỗ cỏ rậm, chuột vẫn tiếp tục cắn phá cây trồng, còn cây tái sinh thì lại vẫn hiên ngang.
Hiện tại khoảng đất này đến 90% là cây tái sinh, còn các cây mà Hùng gieo/trồng chỉ chiếm khoảng 10% và chúng còn nhỏ, lay lắt
Kết: cả quả đồi 10ha đã có sự tái sinh thần kì dù trước đó đã bị tác động mạnh tay.
Riêng Phần đỉnh đồi bằng liên tục bị con người, vật nuôi can thiệp từ 2018 – 2021 (phần khoanh tròn ở hình minh họa), tuy có giữ các cây tái sinh từ 2019, nhưng so với sự tái sinh của đỉnh với khu vực xung quanh không can thiệp, thì thật sự là một trời một vực.
Ở diễn thế khoảnh đất này của Hùng, Xanh nhận thấy 3 điều rõ rệt:
- Tác động của con người có khi làm giật lùi hệ sinh thái, và có thể giật lùi rất sâu.
- Cây tái sinh có sức mạnh của riêng nó, bởi tự nhiên luôn biết bố trí (cây gì, mọc ở đâu, thời gian nào) sao cho hợp lý, để cây có thể tồn tại hài hoà với nhiều sinh vật khác.
- Cỏ tranh đã là một phần “khởi đầu” quan trọng trong quá trình phục hồi của mảnh đất này. Chẳng có mảnh đất nào phục hồi được nếu nơi ấy không được nhanh chóng được phủ xanh, phủ sinh khối.
Sức mạnh của tự nhiên là điều không có gì bàn cãi, nhưng sức mạnh ấy không chỉ có lực mà cả “trí tuệ” nữa. Ta luôn nói miệng kiêng nể sức mạnh tự nhiên, nhưng ở mặt bên kia ta tìm mọi cách hành xử như thể mình thống trị thế giới này, mình can thiệp và muốn làm chủ mọi điều kể cả sinh trưởng của một cái cây, đúng không.
Chúc cho tất cả chúng ta nói được làm được, nói nể sức mạnh của tự nhiên thì hành động cũng đồng điệu 
Những ngày tháng 5/2025