Hôm nay Xanh xin được kể lại với cả nhà trải nghiệm về cơn bão Yagi tại một mảnh vườn ở Quảng Ninh – gia đình Bàn Hương.
Hiện trạng khu vườn:
Khu vườn nằm trong khu vực miền núi của Quảng Ninh.
Vườn có tổng diện tích khoảng 7ha, nhưng bao gồm nhiều địa hình: đất dốc, đất bằng trũng, đất ruộng, đất đá, có ao, có suối.
Đây là mảnh vườn gia đình và canh tác thông thường nhưng:
- Có mảnh rừng tái sinh đã được giữ hơn 20 năm vì nơi đấy có mạch nước nguồn nên gia chủ cố tình giữ rừng.
- Phần lớn đất để trồng keo nguyên liệu, và cả làng cùng trồng như thế.
- Một vài khoảnh nhỏ trồng cây ăn trái, cây trám… một khoảnh đất ruộng lọt thỏm như vùng trũng để trồng lúa trước nhà.
- Giữa vườn có một dòng suối lớn, ngày thường nước trong vắt và êm đềm.
Một mảnh vườn rất đẹp nếu nhìn theo lát cắt Vườn Rừng: cứ tưởng tượng đất vườn nằm trọn trong một thung lũng, phía trên cao dốc đứng, triền đồi là keo, trám, rừng… lưng chừng là ngôi nhà, dưới thấp nhất là lúa là suối là ao.
Bão về:
Không một ai ngờ được sức mạnh của cơn bão. Toàn bộ vườn keo của cả khu vực gãy đổ bật gốc tràn lan.
Sau 2 ngày (7-8/9) gần như người dân ở đây mất trắng mọi thứ ngoài vườn, hoặc có chăng vườn keo nào đã lớn thì người ta phát dọn lại, bán đỡ được bao nhiêu hay bấy nhiêu.
Mực nước dâng lên rất cao. Bàn Hương kể: đêm 7/9 đang ngủ nghe nước chảy ầm ầm, tỉnh dậy thấy nước mênh mông khắp nơi có cảm giác như một trận đại hồng thủy.
Vì vườn nhà Bàn Hương có nhiều địa thế, nhiều loại cây trồng, nên chúng ta cùng quan sát hiện trạng sau bão theo mỗi đặc thù:
1. Đất dốc: Chiếm diện tích phần lớn của khu vườn.
Khu đất này trồng keo có độ tuổi từ 3-7 năm và những mảnh nhỏ cây ăn trái giống ghép có tuổi từ 3-4 năm, chúng gần như gãy đổ, bật gốc toàn bộ. Duy chỉ có cây ăn trái trồng từ hạt, hoặc cây chiết nhưng còn nhỏ (tán thấp) thì còn nguyên.
Đất bị sạt lở và bị xói thành từng dòng khá nhiều, nhưng chỉ sạt những mảng nhỏ.
Khu vực này ngoài chuyện trồng độc canh, thì cũng được phát dọn cỏ sạch sẽ. Duy nhất có một khoảnh đất nhỏ trồng sim và vài loại trái cây, Bàn Hương chưa kịp phát cỏ (cỏ cao hơn cây trồng) và độ dốc đất thoai thoải hơn, thì khoảnh này cây trái còn nguyên.
2. Khu rừng tái sinh (hơn 20 năm tuổi): địa hình đất dốc, rất dốc.
Khu này chủ yếu tre bị gãy đổ (chúng ít bị bật gốc đa số là gãy gang), còn cây gỗ cây rừng bị gãy ngọn, cành và táp lá.
Nhìn chung khu rừng còn nguyên, có chăng lá và cành bị vặt nên bước vào rừng đã thấy ánh sáng chứ không rậm rạp như trước đó. Biết đâu đây là cơ hội cho nhiều cây rừng có thể vọt lên tái sinh.
Khu này nhìn từ xa vẫn thấy những vết sạt lở tuy nhiên chỉ là sạt cục bộ, không thành dòng, kiểu những vết sạt nhỏ do đá trượt.
3. Dòng suối:
Nơi để lại dấu tích “hung hãn” nhất sau cơn bão có lẽ là dòng suối. Sức nước đã làm sạt đất, cuốn phăng bờ, cây cối hai bên, và mở rộng mặt suối ra thêm 5-7m.
Tại đoạn suối đi qua chân mảnh rừng tái sinh (khúc suối này một bên là rừng, bên kia là đất thịt trồng cây trái liền kề với ruộng):
- Thì sức nước đã ăn lẹm vào đất rừng tầm 1m, có lẽ phần vì nhờ hệ cây cối, nhưng do địa hình nhiều đá nữa, nên suối khó mở bờ thêm.
- Nhưng phía bờ đối diện là đất bằng, đất thịt. Thì đất bị sạt lở nghiêm trọng và sức nước đã cuốn phăng tất cả, mở bờ suối thêm 5m. May là mở đến chân ruộng thì dừng lại, nên gia đình vẫn còn ruộng lúa xanh mướt.
4. Khu vực còn nguyên vẹn:
Một điều ngạc nhiên là trong khu vườn có 1 nơi “cây được trồng” dường như bảo toàn: Vườn trám hơn 20 năm tuổi – Bàn Hương thấy vườn trám đã nhiều năm tuổi, cùng vô số cây rừng tái sinh (khoảng 10 năm tuổi) bên trong ,nên xin ba mẹ giữ lại.
Vị trí của vườn trám: một sườn đồi dốc chia 3 phần thì phần chân đồi là trồng keo 5-6 tuổi (V1), kế đó là vườn trám này, tiếp theo lại trồng keo 5-6 tuổi (V2).
Cơn bão đi qua thì V1 và V2 gần như đổ hết, nhưng:
- Keo ở vùng biên giới – khoảng 10m giữa V1 và vườn trám, khoảng 20m giữa vườn trám và V2, thì cây cối còn khoảng 60%
- Vườn trám trồng từ hạt hơn 20 năm tuổi ( khoảng 1 sào), đổ vài cây rừng cao hơn trám (khoảng 5%), còn chủ yếu bị táp lá, gãy ít cành.
Với những chia sẻ này, chắc mỗi chúng ta đều tự có câu trả lời cho việc: tại sao vườn trám, mảnh rừng tái sinh lại vượt qua được cơn bão lớn. Tại sao keo ở bờ biên giới V2 lại sống sót nhiều hơn V1, liệu có phải vì chức năng phòng hộ của một vườn cây đa tầng. Có lẽ để chứng minh cho những phỏng đoán, mỗi chúng ta đều cần tự thực hành và tìm ra cách dưỡng vườn phù hợp với bối cảnh của nó.
Đây là mảnh vườn Xanh đã ghé thăm ngay trước cơn bão, nên Xanh biết nó đẹp nó yên bình thế nào. Nhưng nhìn hình ảnh chụp lại sau bão, có đôi khoảnh khắc Xanh cảm thấy thảng thốt trước sức mạnh của tự nhiên, trước sự tan hoang và mất mát của khu vườn, trước một dòng suối đã từng đẹp đến thế sao nay nhuốm đỏ đến đau lòng. Cơn bão qua đi điều gì đọng lại trong chúng ta?
Và điều gì biến thành hành động?
Cảm ơn Bàn Hương trong những ngày bận rộn khắc phục hậu quả sau bão, vẫn nhớ ghi lại hình ảnh và những câu chuyện để chia sẻ cho Xanh.
Mong rằng gia đình em và tất cả luôn được bình an, kể cả rừng nữa.